Brak podatku przed ukończeniem 26 lat nie oznacza, że każda wypłata trafia na konto bez potrąceń. To błędne założenie bierze się głównie z potocznej nazwy „zerowy PIT dla młodych”, która sugeruje szersze zwolnienie, niż rzeczywiście przewidziano. W praktyce ulga dla młodych obejmuje tylko określone przychody i ma roczny limit. Nie znosi też automatycznie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Znaczenie mają rodzaj umowy, moment otrzymania pieniędzy oraz łączna wysokość przychodów ze wszystkich źródeł objętych ulgą.
Na czym polega ulga dla młodych?
Ulga dla młodych to zwolnienie z podatku dochodowego wybranych przychodów otrzymanych przez osoby, które nie ukończyły 26. roku życia. Nie jest dodatkowym świadczeniem ani premią od pracodawcy. Jej działanie polega na tym, że od przychodu mieszczącego się w warunkach zwolnienia nie nalicza się podatku.
Roczny limit wynosi 85 528 zł przychodu. Chodzi o przychód, a nie dochód po odjęciu kosztów czy kwotę otrzymaną na konto. Przy typowej umowie o pracę punktem odniesienia będzie więc wynagrodzenie brutto oraz inne objęte ulgą świadczenia pracownicze.
Zwolnienie przysługuje niezależnie od tego, czy dana osoba studiuje. Student, osoba po szkole zawodowej i absolwent pracujący na etacie mogą korzystać z niego na tych samych zasadach. Status studenta ma znaczenie przede wszystkim dla składek przy umowie zlecenia, a nie dla samego prawa do ulgi podatkowej.
Wiek poniżej 26 lat nie wystarcza. Przychód musi jeszcze pochodzić ze źródła objętego zwolnieniem i mieścić się w dostępnym limicie.
Jakie przychody są zwolnione, a jakie pozostają opodatkowane?
Etat, zlecenie i wybrane świadczenia
Najczęściej ulga dotyczy wynagrodzenia z umowy o pracę. Obejmuje również przychody ze stosunku służbowego, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy. Przy etacie zwolnienie może obejmować nie tylko pensję zasadniczą, ale także premie, wynagrodzenie za nadgodziny czy opodatkowane świadczenia pozapłacowe.
Drugą popularną kategorią jest umowa zlecenia, ale nie każda umowa potocznie tak nazywana automatycznie spełnia warunki. Zwolnienie dotyczy określonych przychodów z działalności wykonywanej osobiście, między innymi ze zleceń zawieranych z przedsiębiorcą. Inaczej trzeba ocenić umowę zawartą z osobą prywatną, która nie prowadzi działalności.
Ulga obejmuje też przychody z praktyk absolwenckich, staży uczniowskich oraz zasiłek macierzyński. To istotne rozróżnienie: nazwa „ulga dla młodych” kojarzy się z wynagrodzeniem za pracę, ale zakres zwolnienia jest nieco szerszy.
Poza ulgą pozostają natomiast między innymi przychody z umowy o dzieło, działalności gospodarczej i najmu prywatnego. Nie obejmuje ona również zasiłku chorobowego. Wynagrodzenie chorobowe wypłacane przez pracodawcę jest jednak czymś innym niż zasiłek chorobowy i jako przychód ze stosunku pracy może korzystać ze zwolnienia.
Jak liczyć limit i co dzieje się po jego przekroczeniu?
Jeden limit dla wszystkich płatników
Limit 85 528 zł dotyczy całego roku podatkowego, a nie każdej umowy osobno. Przy równoległej pracy u dwóch pracodawców albo połączeniu etatu ze zleceniem trzeba zsumować przychody objęte ulgą. Zmiana pracy nie otwiera nowego limitu.
Nie zmniejsza się go proporcjonalnie do liczby przepracowanych miesięcy. Osoba rozpoczynająca pracę pod koniec roku ma taki sam limit jak osoba zatrudniona od stycznia. Podobnie jest przy ukończeniu 26 lat w trakcie roku: limit nie jest dzielony przez liczbę miesięcy przed urodzinami.
Po przekroczeniu limitu opodatkowaniu podlega nadwyżka, a nie cały wcześniejszy przychód. Przy dochodach rozliczanych według skali może dodatkowo znaleźć zastosowanie kwota wolna od podatku wynosząca 30 000 zł. Nie należy jednak po prostu dodawać obu kwot i traktować wyniku jako uniwersalnego limitu wynagrodzenia brutto bez podatku: zwolnienie dotyczy przychodu, a kwota wolna — dochodu podlegającego opodatkowaniu.
Znaczenie mają również inne dochody opodatkowane według skali, ponieważ kwota wolna nie przysługuje oddzielnie dla każdej umowy. Dodatkowo limit ulgi dla młodych jest wspólny z niektórymi innymi zwolnieniami, między innymi ulgą na powrót i ulgą dla rodzin wielodzietnych. Korzystanie z kilku takich preferencji nie oznacza automatycznego zwielokrotnienia limitu.
Urodziny, przelew i premia: która data decyduje?
Przy ocenie prawa do zwolnienia liczy się zasadniczo moment otrzymania pieniędzy lub postawienia ich do dyspozycji, a nie miesiąc, za który należą się zarobki. Wynagrodzenie za pracę wykonaną przed urodzinami może więc nie korzystać z ulgi, jeżeli zostanie otrzymane już po przekroczeniu granicy wieku.
Zwolnienie obejmuje przychody otrzymane najpóźniej w dniu 26. urodzin. Wypłata otrzymana następnego dnia nie spełnia już warunku wieku. Dotyczy to także premii rocznej, wyrównania pensji czy zaległego wynagrodzenia.
Przykładowo: jeżeli urodziny przypadają w połowie miesiąca, a pensja wpływa na konto pod jego koniec, nie dzieli się jej automatycznie na część dotyczącą pracy przed urodzinami i po nich. Decyduje moment uzyskania przychodu. Samo wcześniejsze podpisanie umowy nie zabezpiecza prawa do zwolnienia.
Ile zostaje na rękę i dlaczego składki nadal są potrącane?
Korzyść z ulgi polega na braku podatku od przychodów objętych zwolnieniem. Nie oznacza to jednak, że przy etacie kwota brutto będzie równa kwocie netto. Składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne są rozliczane według odrębnych zasad.
Przy porównywaniu ofert zatrudnienia trzeba rozdzielić dwie sprawy:
- Ulga podatkowa zależy przede wszystkim od wieku, źródła przychodu i wykorzystanego limitu.
- Obowiązek składkowy zależy między innymi od rodzaju umowy, statusu ucznia lub studenta oraz innych tytułów do ubezpieczeń.
Dlatego student przed ukończeniem 26 lat, wykonujący zlecenie, może w typowej sytuacji otrzymywać kwotę brutto równą netto. Nie jest to jednak wyłącznie efekt ulgi podatkowej, lecz połączenie zwolnienia z podatku z zasadami dotyczącymi składek. Wyjątki występują między innymi przy zleceniu zawartym z własnym pracodawcą lub wykonywanym na jego rzecz.
Przejście ze zlecenia studenckiego na etat może obniżyć wypłatę netto mimo zachowania prawa do ulgi dla młodych. Powodem będą przede wszystkim składki, nie utrata zwolnienia podatkowego.
Czy trzeba składać wniosek i roczne zeznanie?
Pracodawca lub zleceniodawca co do zasady uwzględnia ulgę przy obliczaniu zaliczek bez osobnego wniosku. Przy kilku płatnikach powstaje jednak praktyczny problem: każdy zna przede wszystkim wypłaty realizowane przez siebie. Nie musi wiedzieć, że łączny limit został już wykorzystany gdzie indziej.
W takiej sytuacji można złożyć płatnikowi wniosek o pobieranie zaliczek bez stosowania zwolnienia. Pozwala to ograniczyć ryzyko dużej dopłaty przy rozliczeniu rocznym. Samodzielne kontrolowanie sumy przychodów jest szczególnie ważne przy zmianie pracy i dodatkowych zleceniach.
Jeżeli uzyskano wyłącznie przychody w całości objęte ulgą, zasadniczo nie trzeba składać zeznania rocznego. Obowiązek może powstać po uzyskaniu innych dochodów podlegających rozliczeniu lub przekroczeniu limitu. Zeznanie może też służyć odzyskaniu podatku pobranego mimo przysługującego zwolnienia.
Co sprawdzić przed wypłatą i rozliczeniem roku?
Najwięcej problemów powoduje nie sama ulga, lecz założenie, że wszystko kontroluje pracodawca. Przed rozliczeniem warto sprawdzić:
- czy rodzaj przychodu rzeczywiście kwalifikuje się do zwolnienia;
- ile wyniosły łączne przychody objęte ulgą u wszystkich płatników;
- kiedy faktycznie otrzymano wypłaty w okolicy 26. urodzin;
- czy wystąpiły inne dochody i czy pobrano zaliczki na podatek.
Pomocne są paski wynagrodzeń, historia wpływów oraz roczne informacje od płatników. Prawidłowe rozliczenie wymaga spojrzenia na cały rok, nie tylko na ostatnią wypłatę. Szczególnie warto porównać dokumenty po zmianie pracodawcy, utracie statusu studenta albo otrzymaniu dużej premii.