Próg podatkowy bywa porównywany z pensją brutto albo z kwotą, która wpływa na konto. To zrozumiałe: właśnie te dwie wartości najłatwiej znaleźć w umowie i na pasku wynagrodzeń. Tymczasem o przekroczeniu progu decyduje roczna podstawa obliczenia podatku, a nie samo wynagrodzenie brutto ani wypłata netto. Przy umowie o pracę ustala się ją po uwzględnieniu m.in. kosztów uzyskania przychodów i składek społecznych podlegających odliczeniu. Poniżej wyjaśniono, co wlicza się do limitu, jak działa wyższa stawka i dlaczego premia albo dodatkowe zlecenie mogą zmienić wynik rocznego rozliczenia.
Próg podatkowy — netto czy brutto?
Najkrótsza odpowiedź brzmi: ani netto, ani brutto. W skali podatkowej próg odnosi się do podstawy obliczenia podatku. To kwota ustalana według zasad podatkowych, która nie jest tym samym co wynagrodzenie zapisane w umowie.
Warto rozdzielić cztery pojęcia, często używane zamiennie:
- Przychód — przy umowie o pracę to zasadniczo wynagrodzenie brutto oraz inne świadczenia zaliczane do przychodów pracownika.
- Dochód — przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania.
- Podstawa obliczenia podatku — kwota ustalana po uwzględnieniu właściwych odliczeń od dochodu, np. podlegających odliczeniu składek społecznych.
- Wynagrodzenie netto — kwota do wypłaty po potrąceniu składek, zaliczki na podatek i ewentualnych innych należności.
Na pasku wynagrodzeń warto więc szukać pozycji „podstawa opodatkowania” lub podobnie nazwanej rubryki. Sama suma przelewów z wynagrodzeniem nie pozwala wiarygodnie ustalić, ile pozostało do przekroczenia progu.
Ile wynosi próg podatkowy i jak działa wyższa stawka?
W skali podatkowej granicą między stawkami jest 120 000 zł rocznej podstawy obliczenia podatku. Do tej wysokości obowiązuje stawka 12%, a nadwyżka jest opodatkowana stawką 32%. W obliczeniu uwzględnia się również kwotę zmniejszającą podatek.
Najważniejszy szczegół: przekroczenie progu nie oznacza, że cały roczny dochód nagle zostaje objęty wyższą stawką. Nie następuje też ponowne przeliczenie wcześniejszych dochodów według 32%.
Stawka 32% obejmuje wyłącznie część podstawy przekraczającą 120 000 zł. Pierwsze 120 000 zł pozostaje rozliczane według zasad pierwszego przedziału skali.
Przykład: podstawa opodatkowania wynosi 150 000 zł
Przy rocznej podstawie wynoszącej 150 000 zł nadwyżka ponad próg to 30 000 zł. Właśnie od tej nadwyżki oblicza się podatek według stawki 32%, czyli 9600 zł.
Podatek od pierwszych 120 000 zł wynosi 14 400 zł przed zastosowaniem kwoty zmniejszającej podatek. Po jej uwzględnieniu, w wysokości 3600 zł, pozostaje 10 800 zł.
Łączny podatek w takim uproszczonym przykładzie wyniesie zatem 20 400 zł: 10 800 zł od pierwszej części podstawy i 9600 zł od nadwyżki. Obliczenie nie uwzględnia ulg odliczanych od podatku ani szczególnych zasad rozliczenia.
Nie jest to jednak kwota wszystkich obciążeń wynagrodzenia. Składki społeczne i zdrowotna są odrębnymi pozycjami. Dlatego na podstawie samego podatku nie da się jeszcze obliczyć rocznej pensji netto.
Jak przejść od pensji brutto do podstawy opodatkowania?
Przy typowej umowie o pracę punktem wyjścia jest przychód pracownika. Następnie uwzględnia się koszty uzyskania przychodów oraz składki społeczne finansowane przez pracownika, które można odliczyć. Dopiero tak ustalona kwota służy do obliczenia podatku.
Składka zdrowotna nie pomniejsza podstawy opodatkowania przy wynagrodzeniu z umowy o pracę. Obniża wypłatę netto, ale nie działa tu tak samo jak odliczane składki społeczne. To jedna z przyczyn, dla których liczenie progu na podstawie kwot otrzymywanych na konto prowadzi do błędów.
Dlaczego nie istnieje jedna graniczna pensja brutto?
Przy identycznym wynagrodzeniu brutto dwie osoby mogą mieć różną podstawę opodatkowania. Znaczenie mają choćby koszty uzyskania przychodów, w tym możliwość stosowania kosztów autorskich do części wynagrodzenia.
Różnicę mogą powodować również zwolnienia podatkowe, dodatkowe świadczenia albo nieregularne wypłaty. Premia roczna zwiększa przychód w okresie jej otrzymania, nawet jeśli dotyczy pracy wykonanej wcześniej.
Niektóre potrącenia zmniejszają natomiast przelew, ale nie podstawę opodatkowania. Tak może być z odpłatnością za wybrane świadczenia pracownicze. Niższa wypłata nie musi więc oznaczać, że wolniej zbliża się do progu.
Podawanie jednej miesięcznej pensji brutto, od której „zaczyna się drugi próg”, jest zatem tylko przybliżeniem opartym na konkretnych założeniach. Do własnych obliczeń lepiej wykorzystać narastającą podstawę opodatkowania wykazaną w dokumentach płacowych.
Co wlicza się do progu przy kilku źródłach dochodu?
W rozliczeniu rocznym łączy się dochody opodatkowane skalą. Mogą to być przykładowo dochody z umowy o pracę, zlecenia, emerytury czy działalności gospodarczej rozliczanej według skali. Nie ma osobnego limitu dla każdego pracodawcy lub każdej umowy.
Jeżeli podstawa przypadająca na etat wynosi 100 000 zł, a dodatkowa podstawa z umowy zlecenia 30 000 zł, łącznie daje to 130 000 zł. Przy założeniu braku innych odliczeń nadwyżka ponad próg wyniesie 10 000 zł.
Nie oznacza to jednak, że do tego limitu należy dodawać każdy otrzymany przychód. Dochody opodatkowane odrębnie, np. z prywatnego najmu rozliczanego ryczałtem lub ze sprzedaży akcji, co do zasady nie zwiększają podstawy opodatkowanej skalą. Również działalność rozliczana podatkiem liniowym nie jest automatycznie doliczana do dochodów z etatu na potrzeby tego progu.
Dlaczego po przekroczeniu progu spada wypłata netto?
Pracodawca pobiera w ciągu roku zaliczki na podatek. Gdy dochód uwzględniany przez niego przy obliczaniu zaliczek przekroczy granicę pierwszego przedziału skali, odpowiednia część zostaje objęta wyższą stawką. Przy niezmienionym brutto oznacza to zwykle niższą wypłatę netto.
W miesiącu przekroczenia progu część dochodu może być jeszcze objęta stawką 12%, a część już stawką 32%. Dlatego spadek wynagrodzenia nie zawsze następuje od razu w pełnym wymiarze.
Przy kilku pracodawcach sytuacja jest mniej oczywista. Każdy płatnik zasadniczo oblicza zaliczki na podstawie wypłacanych przez siebie świadczeń, a nie pełnej sytuacji podatkowej pracownika. Może się więc okazać, że żaden nie zastosuje wyższej stawki, choć suma rocznych dochodów przekroczy próg. Skutkiem może być dopłata podatku w zeznaniu rocznym.
Kwota wolna, ulgi i wspólne rozliczenie — co zmieniają?
Kwota wolna wynosi 30 000 zł, ale nie powiększa progu do 150 000 zł. Jej działanie jest uwzględnione przez kwotę zmniejszającą podatek. Granica wyższej stawki nadal wynosi 120 000 zł podstawy.
Odliczenia od dochodu mogą obniżyć podstawę, a tym samym zmniejszyć nadwyżkę opodatkowaną stawką 32%. Inaczej działają ulgi odliczane bezpośrednio od podatku: zmniejszają należność, lecz nie cofają samego przekroczenia progu.
Znaczenie może mieć również wspólne rozliczenie małżonków, jeśli spełnione są jego warunki. Podatek oblicza się wówczas w podwójnej wysokości od połowy łącznych dochodów po odpowiednich odliczeniach. Przy dużej różnicy dochodów pozwala to ograniczyć lub wyeliminować zastosowanie wyższej stawki w rozliczeniu rocznym.
Do oceny sytuacji potrzebne są więc trzy informacje: dochody opodatkowane skalą ze wszystkich źródeł, przysługujące odliczenia oraz sposób rozliczenia. Kwota brutto z umowy jest dopiero punktem wyjścia — nie kwotą, którą należy bezpośrednio porównywać z progiem.