Zatrudnienie emeryta na umowę zlecenie budzi wiele pytań wśród pracodawców i samych emerytów. Szczególnie istotną kwestią są składki ZUS – ich wysokość, obowiązek opłacania oraz potencjalne ulgi. W niniejszym artykule wyjaśnimy kompleksowo, jak wygląda kwestia składek ZUS przy zatrudnieniu emeryta na umowę zlecenie, jakie obowiązki spoczywają na zleceniodawcy i zleceniobiorcy, oraz jakie korzyści mogą wynikać z takiej formy współpracy.
Podstawowe zasady zatrudniania emerytów na umowę zlecenie
Emeryci mogą podejmować pracę zarobkową na różnych podstawach, w tym na umowę zlecenie. Jest to popularna forma współpracy, która daje zarówno emerytowi, jak i zleceniodawcy znaczną elastyczność. Przed zagłębieniem się w kwestie składek ZUS, warto poznać kluczowe fakty:
- Emeryt może jednocześnie pracować i pobierać świadczenie emerytalne
- Emeryt, który osiągnął powszechny wiek emerytalny, może dorabiać bez żadnych limitów przychodu – nie grozi mu ani zawieszenie, ani zmniejszenie emerytury, niezależnie od formy zatrudnienia
- Umowa zlecenie z emerytem podlega standardowemu opodatkowaniu na zasadach ogólnych
Warto jednak pamiętać, że inaczej wygląda sytuacja emerytów, którzy nie osiągnęli jeszcze powszechnego wieku emerytalnego (np. osoby na wcześniejszej emeryturze) – w ich przypadku przychód z tytułu podlegającego obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, a taką umową zlecenie zwykle jest, może skutkować zmniejszeniem lub zawieszeniem świadczenia po przekroczeniu ustawowych progów.
Składki ZUS od umowy zlecenie z emerytem
Oskładkowanie umowy zlecenie z emerytem zależy od kilku kluczowych czynników, przede wszystkim od tego, czy zlecenie jest jedynym tytułem emeryta do ubezpieczeń, czy zbiega się z innym tytułem (np. umową o pracę). Oto najważniejsze zasady, które musisz znać:
Składka emerytalna i rentowa
Wbrew powszechnemu przekonaniu, osoby posiadające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy zlecenia, jeśli jest to ich jedyny tytuł do ubezpieczeń – dokładnie na tych samych zasadach co pozostali zleceniobiorcy. [1][2]
Osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia, która ma jednocześnie ustalone prawo do emerytury lub renty, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz ubezpieczeniu wypadkowemu, jeśli zlecenie jest jej jedynym tytułem do ubezpieczeń.
Wyjątek dotyczy sytuacji zbiegu tytułów do ubezpieczeń – np. gdy emeryt ma równocześnie umowę o pracę z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym. Wówczas z umowy zlecenia obowiązkowa pozostaje jedynie składka zdrowotna, a ubezpieczenia emerytalne i rentowe stają się dobrowolne (na wniosek emeryta). Podobnie przy kilku równoległych umowach zlecenia – obowiązkowe składki społeczne nalicza się co do zasady od pierwszej zawartej umowy, a od kolejnych dobrowolnie, chyba że łączna podstawa wymiaru nie osiąga minimalnego wynagrodzenia. [1][2]
Ubezpieczenie chorobowe pozostaje w każdym przypadku dobrowolne.
Składka zdrowotna
Składka zdrowotna jest obowiązkowa dla emerytów wykonujących umowę zlecenie i wynosi 9% podstawy wymiaru. Od 1 stycznia 2022 r., w wyniku wejścia w życie tzw. Polskiego Ładu, zniesiono możliwość odliczenia jakiejkolwiek części tej składki od podatku dochodowego (wcześniej można było odliczyć 7,75% podstawy wymiaru). Uchylono wówczas art. 27b ustawy o PIT oraz art. 95 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Oznacza to, że cała 9-procentowa składka obciąża realnie zleceniobiorcę. [3]
Co istotne, emeryt, który ma już potrącaną składkę zdrowotną z tytułu pobieranej emerytury, musi opłacać ją także z tytułu umowy zlecenia – składki te nie znoszą się wzajemnie. Zgodnie z zasadami ZUS, jeśli dana osoba ma więcej niż jeden tytuł do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym (np. emeryturę i umowę zlecenia, lub umowę o pracę i umowę zlecenia), podlega temu ubezpieczeniu odrębnie z każdego z tych tytułów, a każdy płatnik składek nalicza i opłaca osobną, pełną składkę. [4]
Składka wypadkowa
Emeryt wykonujący umowę zlecenie, dla którego zlecenie stanowi obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń społecznych, podlega również obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu – niezależnie od tego, czy praca jest wykonywana w siedzibie zleceniodawcy. Składka wypadkowa jest w całości finansowana przez zleceniodawcę, a jej wysokość zależy od profilu działalności i związanego z nim ryzyka wypadkowego.
Korzyści finansowe przy zatrudnianiu emerytów na umowę zlecenie
Mimo że obowiązkowe składki społeczne od umowy zlecenie z emerytem naliczane są na ogólnych zasadach, ta forma zatrudnienia wciąż bywa korzystna dla obu stron – głównie ze względu na brak wpływu przychodu na wysokość emerytury (dla osób w powszechnym wieku emerytalnym) oraz elastyczność współpracy.
Korzyści dla zleceniodawcy
Realną oszczędnością dla zleceniodawcy jest zwolnienie z obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zleceniobiorców, którzy osiągnęli odpowiedni wiek (55 lat – kobiety, 60 lat – mężczyźni). Nie ma natomiast automatycznego zwolnienia ze składek emerytalnej i rentowej – te są, tak jak w przypadku innych zleceniobiorców, obowiązkowe, jeśli zlecenie jest jedynym tytułem do ubezpieczeń.
Korzyści dla emeryta-zleceniobiorcy
Dla emeryta główną korzyścią pozostaje brak wpływu przychodu z umowy zlecenie na wysokość i wypłatę emerytury – pod warunkiem osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Dodatkowo, dobrowolne opłacanie składek emerytalno-rentowych (gdy z mocy prawa są dobrowolne, np. przy zbiegu tytułów) może w przyszłości wpłynąć na podwyższenie świadczenia poprzez doliczenie dodatkowego stażu i kapitału.
Obowiązki dokumentacyjne i zgłoszeniowe
Zatrudnienie emeryta na umowę zlecenie wiąże się z określonymi obowiązkami dla zleceniodawcy:
- Zgłoszenie emeryta-zleceniobiorcy do odpowiednich ubezpieczeń w ZUS na formularzu ZUS ZUA (jeśli podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu) lub ZUS ZZA (jeśli podlega wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu) w ciągu 7 dni od daty rozpoczęcia wykonywania umowy
- Zgłoszenie do ubezpieczenia wypadkowego, gdy jest ono obowiązkowe
- Comiesięczne rozliczanie i opłacanie należnych składek ZUS (do 15. dnia następnego miesiąca)
- Wystawianie informacji o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy (PIT-11) po zakończeniu roku podatkowego
Emeryt, u którego ubezpieczenia emerytalne i rentowe ze zlecenia są z mocy prawa dobrowolne (np. z powodu zbiegu z inną umową), musi złożyć odpowiedni wniosek do ZUS, jeśli chce być nimi objęty.
Najczęstsze pytania dotyczące zatrudniania emerytów na umowę zlecenie
Na zakończenie odpowiadamy na najczęściej pojawiające się pytania związane z zatrudnianiem emerytów na umowę zlecenie:
Czy emeryt płaci podatek dochodowy od umowy zlecenie?
Tak, przychody z umowy zlecenie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym na zasadach ogólnych, niezależnie od statusu emeryta. Zleceniodawca jako płatnik ma obowiązek pobrać zaliczkę na podatek dochodowy i odprowadzić ją do urzędu skarbowego.
Czy emeryt może łączyć pracę na umowę zlecenie z innymi formami zatrudnienia?
Tak, emeryt może jednocześnie pracować na umowę zlecenie i umowę o pracę lub prowadzić działalność gospodarczą. Każda z tych form zatrudnienia jest rozpatrywana pod kątem składek ZUS z uwzględnieniem zasad zbiegu tytułów do ubezpieczeń – to właśnie od tego zbiegu zależy, czy z umowy zlecenia obowiązkowe będą tylko składka zdrowotna, czy również składki społeczne.
Czy zatrudnienie emeryta na umowę zlecenie wpływa na wysokość jego emerytury?
Dla emeryta, który osiągnął powszechny wiek emerytalny – nie, przychód z umowy zlecenie nie wpływa na wysokość ani wypłatę emerytury. Jeśli emeryt dodatkowo dobrowolnie opłaca składki emerytalne i rentowe, może to w przyszłości wpłynąć na podwyższenie świadczenia. Inaczej jest w przypadku osób pobierających świadczenie przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego (np. wcześniejsza emerytura) – tu przychód z tytułu podlegającego obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym może skutkować zmniejszeniem lub zawieszeniem świadczenia po przekroczeniu ustawowych progów.
Czy są jakieś limity zarobków dla emerytów na umowie zlecenie?
Dla emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny, nie ma limitów zarobków skutkujących zawieszeniem lub zmniejszeniem emerytury – bez względu na formę zatrudnienia. Limity te obowiązują natomiast osoby pobierające świadczenie przed osiągnięciem tego wieku, i to niezależnie od tego, czy pracują na umowę o pracę, czy na umowę zlecenie objętą obowiązkowymi składkami społecznymi.
Zatrudnienie emeryta na umowę zlecenie może być korzystne zarówno dla zleceniodawcy, jak i dla samego emeryta, choć – wbrew popularnym uproszczeniom – nie wiąże się z automatycznym zwolnieniem ze składek emerytalnej i rentowej. Przed zawarciem umowy warto dokładnie przeanalizować indywidualną sytuację emeryta (wiek emerytalny, ewentualny zbieg tytułów do ubezpieczeń) i dostosować warunki współpracy do obopólnych korzyści.
Źródła:
[1] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zus.pl) – zasady zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych zleceniobiorców-emerytów, oparte na art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 9 ust. 4a-5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
[2] Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), art. 9 ust. 4a-5 – tekst ujednolicony w Internetowym Systemie Aktów Prawnych: isap.sejm.gov.pl.
[3] Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich (BIP) – wyjaśnienie dotyczące zniesienia z dniem 1 stycznia 2022 r. odliczenia składki zdrowotnej od podatku, w tym uchylenia art. 27b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz art. 95 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych: bip.brpo.gov.pl.
[4] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zus.pl) – zasady opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne przy zbiegu kilku tytułów do ubezpieczenia, w tym reguła odrębnego opłacania pełnej składki z każdego tytułu (np. z emerytury i z umowy zlecenia): zus.pl/firmy/rozliczenia-z-zus/skladki-na-ubezpieczenia/zdrowotne.