Kiedy nie trzeba zgłaszać spadku do urzędu skarbowego?

Wartość spadku może przesądzić o tym, że do urzędu skarbowego nie trzeba składać żadnego formularza. Nie wystarczy jednak sprawdzić, ile pieniędzy zostało na rachunku zmarłego — znaczenie mają także pozostałe składniki majątku, pokrewieństwo oraz wcześniejsze darowizny od tej samej osoby. Spadku nie trzeba zgłaszać, jeżeli wartość nabycia, po wymaganym zsumowaniu, nie przekracza właściwej kwoty wolnej. Przy większym majątku nawet najbliższa rodzina zwykle musi dopełnić formalności, aby zachować pełne zwolnienie. Osobno trzeba potraktować sytuację, w której po zmarłym nie nabyto niczego, ponieważ spadek został skutecznie odrzucony.

Kiedy spadku nie trzeba zgłaszać — kwoty wolne od podatku

Podstawowy przypadek to nabycie majątku o wartości mieszczącej się w kwocie wolnej dla danej grupy podatkowej. W takiej sytuacji nie powstaje obowiązek składania zgłoszenia tylko dlatego, że doszło do dziedziczenia. Nie trzeba również występować o potwierdzenie, że wartość spadku jest zbyt mała do opodatkowania.

Kwoty wolne wynoszą:

  • 36 120 zł — dla nabywców zaliczanych do pierwszej grupy podatkowej;
  • 27 090 zł — dla drugiej grupy podatkowej;
  • 5733 zł — dla trzeciej grupy podatkowej.

Do pierwszej grupy należą między innymi małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, teściowie, zięć i synowa. Druga obejmuje dalszych krewnych wskazanych w przepisach, na przykład dzieci rodzeństwa oraz rodzeństwo rodziców. Trzecia dotyczy pozostałych nabywców, w tym niespokrewnionego partnera.

Powyższe progi obowiązują od 1 lipca 2023 r. Przy starszych sprawach spadkowych trzeba sprawdzić zasady właściwe dla momentu powstania obowiązku podatkowego. Samo złożenie dokumentów obecnie nie oznacza, że można zastosować dzisiejszą kwotę wolną.

Jak policzyć wartość spadku, żeby nie przeoczyć obowiązku

Udział spadkowy, długi i wcześniejsze darowizny

Dla podatku znaczenie ma wartość majątku nabytego przez konkretnego spadkobiercę, a nie wartość całego spadku. Jeżeli majątek dziedziczy kilka osób, każda osobno ustala wartość swojego udziału i stosuje kwotę wolną wynikającą ze swojej relacji ze zmarłym.

Uwzględnia się nie tylko gotówkę. Do spadku mogą należeć mieszkanie, udział w nieruchomości, samochód, papiery wartościowe czy wierzytelności. Podstawą jest zasadniczo czysta wartość nabytego majątku, czyli wartość po potrąceniu długów i ciężarów uznawanych przez przepisy podatkowe. Nie każdy wydatek poniesiony po śmierci bliskiego automatycznie pomniejsza tę wartość.

Trzeba też sprawdzić wcześniejsze nabycia od tej samej osoby. Do ostatniego nabycia dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od niej w roku ostatniego nabycia oraz w pięciu poprzednich latach kalendarzowych. W praktyce wcześniejsza darowizna od rodzica może sprawić, że niewielki spadek po nim przekroczy próg.

Przykładowo dziecko dziedziczące po ojcu majątek o czystej wartości 30 000 zł nie musi składać zgłoszenia, jeżeli nie było innych nabyć wymagających doliczenia. Jeśli jednak wcześniej otrzymało od niego darowiznę w wysokości 20 000 zł, objętą okresem sumowania, łączna wartość przekracza kwotę wolną. Wtedy pozostawienie sprawy bez zgłoszenia może oznaczać utratę pełnego zwolnienia.

Kwotę wolną sprawdza się dla nabyć od jednej osoby. Spadku po matce nie sumuje się ze spadkiem po ojcu, ale wcześniejsza darowizna od matki może podlegać doliczeniu do spadku po niej.

Czy najbliższa rodzina musi zgłaszać spadek?

Zwolnienie rodzinne nie zawsze działa bez formalności

Najbliższa rodzina może korzystać z pełnego zwolnienia z podatku niezależnie od wartości spadku. Dotyczy to małżonka, zstępnych, czyli między innymi dzieci i wnuków, wstępnych, czyli rodziców i dziadków, a także pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy. Ten krąg potocznie określa się jako grupę zerową.

Nie jest ona identyczna z pierwszą grupą podatkową. Teściowie, zięć i synowa należą do pierwszej grupy, ale nie korzystają z tego szczególnego zwolnienia rodzinnego. To istotna różnica: samo bliskie powinowactwo nie wystarcza, aby odziedziczyć majątek dowolnej wartości bez podatku.

Jeżeli wartość nabycia przez osobę z grupy zerowej przekracza kwotę wolną po wymaganym zsumowaniu, zasadniczo konieczne jest zgłoszenie na formularzu SD-Z2. Przy dziedziczeniu termin wynosi sześć miesięcy, liczonych co do zasady od uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Nie liczy się go automatycznie od pogrzebu ani od dnia śmierci. Inaczej ocenia się też sytuację, gdy spadkobierca dopiero później dowiedział się o nabyciu konkretnego składnika majątku — przepisy przewidują rozwiązanie wymagające między innymi uprawdopodobnienia późniejszego uzyskania tej wiedzy. Przy przekroczonym terminie nie należy więc z góry zakładać ani utraty zwolnienia, ani możliwości jego zachowania bez dodatkowych warunków.

Czy sprawa załatwiona u notariusza zwalnia ze zgłoszenia?

Akt poświadczenia dziedziczenia nie zastępuje zgłoszenia SD-Z2. Potwierdza prawa spadkobierców, ale nie oznacza, że wszystkie ich obowiązki podatkowe zostały wykonane. Informacja przekazana przez notariusza nie jest tym samym co zgłoszenie wymagane do skorzystania ze zwolnienia.

Źródłem pomyłek jest wyjątek dotyczący niektórych nabyć na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Dziedziczenie potwierdzone przez notariusza nie staje się przez to taką umową. Jeżeli odziedziczony majątek przekracza próg, a zwolnienie rodzinne wymaga zgłoszenia, wizyta w kancelarii nie usuwa tego obowiązku.

Brak podatku do zapłaty nie oznacza automatycznie braku formalności. Przy większym spadku w najbliższej rodzinie właśnie zgłoszenie pozwala skorzystać z pełnego zwolnienia.

Odrzucenie spadku i spadek obciążony długami

Osoba, która skutecznie odrzuciła spadek, nie zgłasza jego nabycia, ponieważ nie zostaje spadkobiercą. Nie wystarcza jednak ustne oświadczenie wobec rodziny, że nie chce się majątku. Odrzucenie wymaga zachowania właściwej formy i terminu.

Trzeba przy tym pamiętać, że po odrzuceniu spadku do dziedziczenia mogą zostać powołane kolejne osoby, na przykład dzieci odrzucającego. Ich sytuację ocenia się osobno. Odrzucenie spadku przez rodzica nie załatwia automatycznie sprawy całej rodziny.

Inną sytuacją jest przyjęcie spadku obciążonego długami. Jeśli po prawidłowym odliczeniu długów i ciężarów czysta wartość nabycia nie przekracza kwoty wolnej, zgłoszenie z tego tytułu nie jest wymagane. Samo przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie stanowi natomiast odrębnego zwolnienia podatkowego — dotyczy przede wszystkim odpowiedzialności za długi.

Kiedy zamiast SD-Z2 potrzebne jest zeznanie SD-3?

Jeżeli wartość nabycia przekracza kwotę wolną, a spadkobierca nie korzysta ze zwolnienia wymagającego SD-Z2 ani z innego właściwego zwolnienia, zasadniczo składa zeznanie SD-3. Dotyczy to często dalszej rodziny lub osób niespokrewnionych. Podatek ustala następnie urząd w decyzji.

Przed uznaniem, że spadku nie trzeba zgłaszać, należy więc ustalić trzy rzeczy: własny udział i jego czystą wartość, właściwą grupę podatkową oraz wcześniejsze nabycia od zmarłego. Dokumenty potwierdzające te ustalenia warto zachować także wtedy, gdy żaden formularz nie jest potrzebny. To one pozwolą wyjaśnić, dlaczego spadek mieścił się w kwocie wolnej.