Sama restrukturyzacja firmy nie oznacza zwolnień pracowników. Zasadniczym celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie upadłości przez umożliwienie dłużnikowi zawarcia układu z wierzycielami, a w postępowaniu sanacyjnym również przeprowadzenie działań naprawczych. To oznacza, że restrukturyzacja może obejmować wiele różnych działań: zmianę sposobu spłaty długów, uporządkowanie kosztów, sprzedaż części majątku, zmianę modelu działania firmy albo dopiero w dalszej kolejności redukcję zatrudnienia. Zwolnienia są więc jednym z możliwych narzędzi, ale nie stanowią obowiązkowego elementu każdej restrukturyzacji.
Czy każda restrukturyzacja prowadzi do redukcji etatów
Najczęściej nie. Wiele postępowań restrukturyzacyjnych koncentruje się na relacjach z wierzycielami i poprawie płynności, a nie na zmniejszaniu zatrudnienia. Dla części firm kluczowe może być rozłożenie zobowiązań na raty, odroczenie płatności albo częściowe umorzenie długu w ramach układu. Pracownicy mogą więc odczuć restrukturyzację przez zmiany organizacyjne, większą kontrolę kosztów czy ograniczenie inwestycji, ale bez wypowiedzeń umów o pracę.
Kiedy restrukturyzacja może oznaczać zwolnienia
Gdy plan naprawczy zakłada zmniejszenie kosztów pracy
Zwolnienia pojawiają się wtedy, gdy firma uznaje, że bez ograniczenia kosztów zatrudnienia nie odzyska zdolności do dalszego działania. W postępowaniu sanacyjnym ma to szczególne znaczenie, ponieważ plan restrukturyzacyjny może przewidywać redukcję zatrudnienia, a przepisy wprost wskazują, że należy wtedy określić zasady zwalniania pracowników, w szczególności liczbę osób objętych zamiarem zwolnienia, okres zwolnień i kryteria doboru pracowników. Redukcja zatrudnienia może być elementem planu naprawczego, ale musi wynikać z konkretnej potrzeby gospodarczej, a nie z samego faktu otwarcia restrukturyzacji.
Gdy firma wchodzi w postępowanie sanacyjne
Najdalej idące skutki dla pracowników wiążą się z postępowaniem sanacyjnym. Prawo restrukturyzacyjne stanowi, że otwarcie postępowania sanacyjnego wywołuje w zakresie praw i obowiązków pracowników i pracodawcy takie same skutki jak ogłoszenie upadłości, przy czym uprawnienia syndyka wykonuje zarządca. Nie oznacza to, że wszyscy pracownicy muszą zostać zwolnieni, ale oznacza, że sanacja daje firmie dalej idące narzędzia do przebudowy zatrudnienia niż pozostałe postępowania restrukturyzacyjne.
Jakie przepisy trzeba stosować przy zwolnieniach w restrukturyzacji
Jeżeli firma decyduje się na zwolnienia z przyczyn niedotyczących pracowników, nadal musi stosować przepisy prawa pracy i – przy spełnieniu ustawowych warunków – ustawę o zwolnieniach grupowych. Ustawa ta ma zastosowanie wtedy, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników i w okresie nieprzekraczającym 30 dni rozwiązuje stosunki pracy z przyczyn niedotyczących pracowników w określonej liczbie: co najmniej 10 pracowników przy zatrudnieniu poniżej 100 osób, co najmniej 10% załogi przy zatrudnieniu od 100 do 299 pracowników albo co najmniej 30 pracowników przy zatrudnieniu co najmniej 300 osób.
To oznacza, że restrukturyzacja nie daje swobody dowolnego zwalniania. Nadal trzeba zachować właściwy tryb, przeprowadzić wymagane konsultacje, poinformować urząd pracy i rozliczyć należne świadczenia. Pracownikom objętym zwolnieniami grupowymi przysługuje również odprawa pieniężna, której wysokość zależy od stażu pracy u danego pracodawcy.
Czy pracownicy mają ochronę w czasie restrukturyzacji
Zakres ochrony zależy od rodzaju postępowania i podstawy planowanego zwolnienia. Co do zasady pracodawca powinien sprawdzić, czy pracownik nie korzysta ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem. Trzeba jednak pamiętać, że w sanacji przepisy przewidują szczególne skutki dla stosunków pracy, dlatego praktyczna ocena ochrony pracownika wymaga zawsze spojrzenia na konkretny tryb restrukturyzacji. Na tym etapie najlepiej widać, jak ważna jest prawidłowa ocena zależności między restrukturyzacją firmy a sytuacją pracowników, ponieważ wpływa ona zarówno na bezpieczeństwo pracodawcy, jak i ochronę zatrudnionych.
Podsumowanie
Restrukturyzacja firmy nie oznacza z góry zwolnień pracowników. Może do nich prowadzić, ale tylko wtedy, gdy wynika to z rzeczywistej potrzeby naprawy przedsiębiorstwa i gdy pracodawca przeprowadzi cały proces zgodnie z przepisami prawa pracy oraz – w odpowiednich przypadkach – ustawą o zwolnieniach grupowych. Osoby, które wpisują w wyszukiwarkę „restrukturyzacja firmy a pracownicy”, najczęściej szukają pomocy prawnej w kontekście skutków postępowania restrukturyzacyjnego dla zatrudnienia i gdzie kończy się swoboda pracodawcy w podejmowaniu decyzji kadrowych. W takim zakresie wsparciem może być przykładowo Kancelaria Jabłońska Jabłoński Adwokaci. Najważniejsze jest każdorazowo ustalenie, jaki rodzaj postępowania został otwarty, czy plan naprawczy rzeczywiście przewiduje redukcję zatrudnienia i czy cała procedura jest prowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami.