Zawieranie umowy często traktujesz jak formalność, a to właśnie ten moment decyduje o tym, czy później będziesz mógł skutecznie dochodzić swoich praw. W polskim prawie obowiązuje zasada swobody umów, ale nie oznacza ona, że w umowie można wpisać wszystko. Zgodnie z Kodeksem cywilnym strony mogą ułożyć stosunek prawny według własnego uznania, byle treść albo cel umowy nie były sprzeczne z ustawą, naturą stosunku i zasadami współżycia społecznego. Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo zmierzająca do obejścia prawa jest co do zasady nieważna.
Jeżeli chcesz uniknąć kosztownego błędu, rozsądnym rozwiązaniem jest skonsultowanie dokumentu przed podpisaniem. Realną pomocą prawną jest Adwokat Łukasz Okomski – profesjonalne wsparcie prawne przy analizie treści umowy, ocenie ryzyk i wychwyceniu zapisów, które na pierwszy rzut oka wyglądają niewinnie, ale w sporze mogą działać na Twoją niekorzyść.
Najpierw sprawdź, z kim w ogóle zawierasz umowę
Zanim przeczytasz choćby pierwsze postanowienie, ustal, kto jest drugą stroną. W przypadku podmiotów wpisanych do KRS możesz bezpłatnie sprawdzić rejestr i zobaczyć między innymi status prawny firmy, sposób reprezentacji, dane adresowe, a nawet informacje o zaległościach czy postępowaniach dotyczących likwidacji albo restrukturyzacji. Rejestr jest jawny, a dane można wyszukać po nazwie, NIP, REGON lub numerze KRS. To ważne, bo umowę powinna podpisywać osoba rzeczywiście uprawniona do reprezentacji.
Nie czytaj tylko nagłówków, lecz cały mechanizm umowy
W praktyce najwięcej problemów nie wynika z tytułu dokumentu, ale z drobnych zapisów ukrytych w środku. Oferta staje się ofertą dopiero wtedy, gdy zawiera istotne postanowienia umowy, dlatego musisz sprawdzić przede wszystkim: co dokładnie jest przedmiotem świadczenia, jaka jest cena lub sposób jej obliczenia, w jakim terminie ma nastąpić wykonanie, kto odpowiada za opóźnienie, na jakich zasadach możesz odstąpić od umowy albo ją wypowiedzieć oraz czy przewidziano kary umowne lub automatyczne przedłużenie współpracy. Warto też pamiętać, że zgodnie z Kodeksem cywilnym zmiana umowy powinna co do zasady zachować taką formę, jaką przyjęto przy jej zawarciu, a przy umowie zawartej pisemnie, dokumentowo albo elektronicznie jej rozwiązanie, odstąpienie lub wypowiedzenie wymaga co najmniej formy dokumentowej, chyba że ustawa albo sama umowa stanowi inaczej.
Szczególną ostrożność zachowaj przy gotowych wzorcach
Jeżeli dostajesz do podpisu gotowy formularz, regulamin albo wzorzec przygotowany jednostronnie przez przedsiębiorcę, nie zakładaj, że wszystko jest w porządku tylko dlatego, że dokument wygląda profesjonalnie. UOKiK wprost wskazuje, że konsument powinien dokładnie zapoznać się z całą treścią wzorca, a nie tylko z fragmentami wyróżnionymi pogrubieniem czy dużą czcionką. Ma to znaczenie zwłaszcza dlatego, że postanowienia nieuzgodnione indywidualnie, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy, nie wiążą go jako niedozwolone postanowienia umowne.
Uważaj na błąd, podstęp i presję przy podpisywaniu
Nieuczciwe praktyki często nie polegają na otwartym kłamstwie w tekście umowy, ale na sposobie doprowadzenia do jej podpisania. Praktyka prawnicza jest taka, że istnieje możliwość uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej, a gdy błąd został wywołany podstępnie przez drugą stronę, ochrona jest jeszcze dalej idąca. Uchylenie się od skutków prawnych takiego oświadczenia następuje przez oświadczenie złożone na piśmie, a uprawnienie w razie błędu wygasa co do zasady po roku. To oznacza, że nie warto bagatelizować sytuacji, w której ktoś popędza Cię do podpisu, nie daje czasu na spokojne przeczytanie dokumentu albo przedstawia umowę jako „samą formalność”.
Przy umowach zawieranych poza lokalem i przez internet masz dodatkowe prawa
Jeżeli zawierasz umowę na odległość albo poza lokalem przedsiębiorcy, przedsiębiorca ma obowiązek przekazać Ci jasne i zrozumiałe informacje, w tym o głównych cechach świadczenia, swoich danych identyfikujących, adresie, numerze rejestrowym, adresie e-mail i numerze telefonu. Konsument zawierający taką umowę ma co do zasady prawo odstąpić od niej bez podawania przyczyny. Termin wynosi zwykle 14 dni, a przy nieumówionej wizycie przedsiębiorcy w miejscu zamieszkania lub podczas wycieczki nawet 30 dni. Jeżeli nie zostałeś prawidłowo poinformowany o prawie odstąpienia, termin może wydłużyć się o kolejne 12 miesięcy.
Podsumowanie
Najbezpieczniejsza umowa to nie ta, która brzmi „oficjalnie”, lecz ta, której treść rozumiesz od początku do końca. Przed podpisaniem sprawdź kontrahenta, zweryfikuj, kto może go reprezentować, przeczytaj cały dokument razem z załącznikami, zwróć uwagę na cenę, terminy, zasady rozwiązania umowy i postanowienia przygotowane jednostronnie. Gdy pojawia się presja, pośpiech albo niejasne odpowiedzi, potraktuj to jak sygnał ostrzegawczy. A jeżeli dokument budzi choć jedną poważną wątpliwość, skonsultowanie go z prawnikiem, na przykład z Adwokatem Łukaszem Okomskim, może uchronić Cię przed sporem, stratą pieniędzy i podpisaniem zobowiązania, którego skutków nie da się łatwo odwrócić.