Ogarnij zasady rozliczania umowy o pracę do 26 roku życia, zanim pojawi się pierwsza wypłata. Dzięki temu łatwiej świadomie dogadać się z pracodawcą i uniknąć rozczarowań przy przelewie. Praca na etacie przed ukończeniem 26 lat to jednocześnie ulga w podatku dochodowym i pełne składki ZUS – to połączenie wielu osobom się myli. Poniżej uporządkowane zostały najważniejsze kwestie: kiedy przysługuje ulga dla młodych, jak działa limit 120 000 zł rocznie, co dzieje się po jego przekroczeniu i dlaczego ZUS wciąż jest potrącany z pensji.
Umowa o pracę do 26 lat – co jest faktycznie zwolnione z PIT
Podstawą opodatkowania osób do 26 roku życia jest tzw. ulga dla młodych. Obejmuje ona przychody m.in. z:
- umowy o pracę,
- umowy zlecenia,
- stosunku służbowego (np. służby mundurowe),
- pracy nakładczej.
W kontekście tego tekstu kluczowa jest umowa o pracę. Dochód z etatu do 26 roku życia – do określonego limitu – jest zwolniony z podatku dochodowego (PIT). Oznacza to, że pracodawca nie pobiera zaliczki na PIT, dopóki łączne przychody objęte ulgą nie przekroczą limitu.
Warto podkreślić: ulga dotyczy tylko PIT, a nie składek ZUS. Wynagrodzenie brutto nadal jest pomniejszane o składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, ale nie o podatek dochodowy – przynajmniej do przekroczenia limitu.
Ulga dla młodych przy umowie o pracę oznacza brak PIT do 26. roku życia (w ramach limitu), ale nie oznacza „braku potrąceń” z wypłaty – ZUS jest nadal obowiązkowy.
Limit 120 000 zł rocznie – kiedy znika zwolnienie
Ulga dla młodych nie jest bezlimitowa. Zwolnienie z PIT dotyczy przychodów do wysokości 120 000 zł rocznie (stan na 2024 r.). Limit jest wspólny dla wszystkich przychodów objętych ulgą, czyli sumuje się np. wynagrodzenie z kilku etatów oraz zleceń.
Jak liczony jest limit w praktyce
Limit 120 000 zł dotyczy przychodu brutto (przed potrąceniem składek ZUS i kosztów uzyskania przychodu), ale już po pomniejszeniu o ewentualne składki na ubezpieczenia społeczne potrącane przez płatnika – w uproszczeniu, system rozlicza to „po swojemu”, natomiast z perspektywy pracownika najważniejsze jest pilnowanie wartości brutto z umów objętych ulgą.
Po przekroczeniu limitu dzieją się dwie rzeczy:
- od nadwyżki ponad 120 000 zł pracodawca musi zacząć pobierać zaliczki na PIT,
- do momentu przekroczenia limitu ulga nadal działa – nie przepada wstecz.
Jeżeli wynagrodzenie jest na tyle wysokie, że przekroczenie limitu następuje w trakcie roku, to w tym miesiącu część dochodu będzie jeszcze zwolniona (do „dobicia” do 120 000 zł), a część opodatkowana. Obsługą techniczną tego rozliczenia zajmuje się pracodawca.
Kilku pracodawców a kontrola limitu
Przy kilku równoległych etatach (lub etacie i zleceniu) każdy z pracodawców nie wie automatycznie, jaki jest łączny poziom przychodów. Technicznie każdy stosuje ulgę, dopóki pracownik nie złoży oświadczenia o rezygnacji albo dopóki system w zeznaniu rocznym nie „złapie” przekroczenia.
W praktyce przy wysokich zarobkach z kilku źródeł warto samodzielnie:
- monitorować łączny przychód w ciągu roku,
- rozważyć złożenie do któregoś z pracodawców oświadczenia o niestosowaniu ulgi, gdy limit będzie blisko wyczerpania.
Jeżeli dojdzie do przekroczenia limitu, a pracodawcy nadal nie będą pobierać zaliczek (bo formalnie nie wiedzą o innych dochodach), różnica zostanie wyrównana w zeznaniu rocznym – trzeba będzie dopłacić podatek.
Do kiedy działa ulga – 26. urodziny w trakcie roku
Ulga dla młodych obowiązuje do dnia ukończenia 26 lat. Decyduje dokładna data urodzin, a nie sam rok kalendarzowy. Przykład: osoba urodzona 15 września ma prawo do ulgi do 14 września włącznie. Od 15 września pracodawca zaczyna pobierać zaliczki na PIT – o ile jest jeszcze przestrzeń w limicie.
Po ukończeniu 26 lat ulga dla młodych przestaje obowiązywać bez względu na to, czy limit 120 000 zł został wykorzystany. Niewykorzystana część limitu nie przechodzi na kolejne lata ani nie może być użyta po 26. urodzinach.
Prawo do ulgi kończy się wraz z dniem ukończenia 26 lat, nawet gdy roczny przychód jest dużo niższy niż 120 000 zł.
Składki ZUS przy umowie o pracę do 26 roku życia
W odróżnieniu od zleceń studentów, przy umowie o pracę brak jest preferencji ZUS z tytułu wieku. Osoba zatrudniona na etacie, niezależnie od tego, czy ma 19, 23 czy 25 lat, podlega tym samym ubezpieczeniom co starsi pracownicy.
Jakie składki są potrącane z pensji
Od wynagrodzenia brutto pracownika do 26 lat odprowadza się standardowe składki:
- emerytalne,
- rentowe,
- chorobowe – przy umowie o pracę jest obowiązkowe,
- wypadkowe – finansowane przez pracodawcę, ale wpływa na całkowity koszt zatrudnienia,
- ubezpieczenie zdrowotne,
- Fundusz Pracy i FGŚP (po stronie pracodawcy).
Brak jest tu jakiegokolwiek zwolnienia związanego wyłącznie z wiekiem. W praktyce osoba na etacie przed 26 rokiem życia ma prawie identyczne potrącenia jak osoba po 26 roku życia, z tą różnicą, że do momentu przekroczenia limitu nie dochodzi potrącenie zaliczki na PIT.
Umowa o pracę a „ulga w ZUS” dla studentów
Często myli się dwie zupełnie różne rzeczy:
Przy umowie zlecenia zawartej ze studentem, który nie ukończył 26 lat, rzeczywiście obowiązuje zwolnienie z większości składek ZUS – to dlatego wynagrodzenia „na zleceniu” bywają relatywnie wyższe netto przy niższym koszcie pracodawcy.
Przy umowie o pracę taka preferencja nie istnieje. Student na etacie jest z punktu widzenia ZUS traktowany jak każdy inny pracownik, a ulga dla młodych obejmuje tylko podatek. W efekcie wynagrodzenie netto z etatu młodej osoby jest wyższe niż u starszego pracownika o tej samej pensji brutto, ale różnica wynika właśnie z braku PIT, nie z niższego ZUS.
Przykładowe scenariusze – jak wygląda wypłata
Pełnoetatowa umowa o pracę – niższe wynagrodzenie
Przy wynagrodzeniu np. 5 000 zł brutto miesięcznie i wieku 23 lata, przychód roczny z jednego etatu (60 000 zł brutto) nie przekroczy limitu 120 000 zł. W takiej sytuacji przez cały rok:
- pracodawca potrąca pełne składki ZUS,
- nie potrąca zaliczek na PIT,
- cały rok w informacji rocznej będzie wykazany dochód zwolniony w ramach ulgi dla młodych.
Na pasku wynagrodzeń warto zwrócić uwagę, że widnieje 0 zł podatku, ale ZUS jest naliczony normalnie.
Wysokie wynagrodzenie – przekroczenie limitu w trakcie roku
Przy wynagrodzeniu np. 12 000 zł brutto miesięcznie, limit 120 000 zł brutto zostanie przekroczony mniej więcej w październiku. Do momentu przekroczenia:
- pensja jest obciążona tylko ZUS,
- PIT nie jest pobierany.
W miesiącu, w którym przekroczony zostanie limit, na pasku pojawi się już podatek – najpierw od części wynagrodzenia przekraczającej próg, a w kolejnych miesiącach od całej wypłaty. Nagłe obniżenie kwoty „na rękę” w końcówce roku nie jest błędem kadrowej, tylko naturalnym skutkiem wyczerpania ulgi.
Najczęstsze błędy i nieporozumienia
Wokół umów o pracę do 26 roku życia narosło sporo mitów. Warto rozprawić się przynajmniej z kilkoma z nich.
„Umowa o pracę do 26 lat jest bez ZUS”
To chyba najczęstsza pomyłka wynikająca z mieszania zasad dla zleceń studenckich z etatem. Umowa o pracę zawsze oznacza pełne składki ZUS. Żaden przepis nie daje zwolnienia z ubezpieczeń społecznych tylko dlatego, że ktoś nie ukończył 26 lat.
„Nie trzeba składać żadnych dokumentów, żeby mieć ulgę”
Domyślnie pracodawca powinien stosować ulgę dla młodych, gdy wie, że pracownik nie ukończył 26 lat i wynagrodzenie mieści się w limicie. Zwykle potwierdza to dokumentami kadrowymi (dowód osobisty, PESEL).
W praktyce warto pilnować, czy pracodawca rzeczywiście stosuje ulgę. Jeżeli z jakiegoś powodu tego nie robi i pobiera zaliczki, zwrot podatku pojawi się dopiero w rozliczeniu rocznym.
„Ulga zwalnia z rocznego rozliczenia PIT”
Ulga dla młodych dotyczy zwolnienia z podatku, ale nie zwalnia automatycznie z obowiązku złożenia zeznania rocznego. Sytuacja wygląda różnie w zależności od tego, czy są inne źródła dochodu, ulgi (np. prorodzinne), wspólne rozliczenie z małżonkiem itd. W praktyce większość osób na zwykłym etacie i tylko z ulgą dla młodych ma sprawę załatwioną przez PIT-11 i automatyczne rozliczenie, ale przy bardziej złożonej sytuacji warto to sprawdzić.
Podsumowanie – o czym pamiętać przy umowie o pracę do 26 lat
Umowa o pracę do 26 roku życia to specyficzne połączenie: pełne składki ZUS jak u każdego pracownika i jednocześnie zwolnienie z PIT w ramach ulgi dla młodych do 120 000 zł rocznie oraz do dnia ukończenia 26 lat. To sprawia, że wynagrodzenie netto jest wyraźnie wyższe niż u starszych współpracowników przy tym samym brutto – ale tylko do momentu wykorzystania limitu.
W praktyce opłaca się na bieżąco kontrolować dwa momenty graniczne: zbliżanie się do limitu 120 000 zł i dzień 26. urodzin. To dokładnie wtedy zaczyna pojawiać się podatek w wyliczeniu pensji, a kwota „na rękę” automatycznie spada. Świadome podejście do tych zasad pozwala uniknąć niepotrzebnego zdziwienia i spokojniej planować finanse, szczególnie przy wysokich zarobkach lub kilku równoległych umowach.