Wielu osobom z niepełnosprawnościami formalnie należy się karta parkingowa, ale rezygnują, bo przepisy wydają się niejasne i pełne wyjątków. Szkoda, bo poprawne zrozumienie zasad pozwala korzystać z realnych ułatwień – legalnie, bez stresu i bez ryzyka wysokich mandatów.
Ten tekst porządkuje aktualne (2024) wymagania: kto faktycznie może dostać kartę, jakie warunki muszą wynikać z orzeczenia, jak wygląda procedura i kiedy karta wygasa. Bez lawiny przepisów – tylko to, co rzeczywiście wpływa na decyzję urzędu i codzienne korzystanie z przywilejów na drodze.
Podstawa prawna i sens karty parkingowej
Karta parkingowa nie jest „dodatkiem” do orzeczenia o niepełnosprawności. To osobny dokument regulowany głównie przez Prawo o ruchu drogowym i ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej. Kluczowa sprawa: karta dotyczy przede wszystkim ograniczonej mobilności, nie samego faktu posiadania orzeczenia.
Uprawnienia wynikające z karty (np. parkowanie na „kopercie” z symbolem wózka) są adresowane do osób, które mają rzeczywiste, istotne trudności w poruszaniu się – pieszo i wsiadaniu/wysiadaniu z pojazdu. Dlatego nie każdy stopień niepełnosprawności automatycznie daje prawo do karty.
Za wydanie karty parkingowej odpowiada przewodniczący powiatowego / miejskiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności (w praktyce – starostwo lub urząd miasta na prawach powiatu).
Komu przysługuje karta parkingowa – osoby fizyczne
Prawo do karty parkingowej mają wyłącznie osoby z odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności (lub niezdolności do pracy), przy czym przepisy różnicują sytuację dorosłych i dzieci.
Stopnie niepełnosprawności a karta
Dla osób dorosłych obowiązują następujące zasady:
- Stopień znaczny – karta parkingowa przysługuje, jeśli w orzeczeniu stwierdzono znacznie ograniczoną możliwość samodzielnego poruszania się. W praktyce w nowych orzeczeniach musi pojawić się odpowiednia adnotacja.
- Stopień umiarkowany – przepisy są bardziej rygorystyczne. Oprócz stwierdzenia znacznie ograniczonej możliwości poruszania się, przyczyna niepełnosprawności musi być związana z narządem ruchu lub schorzeniem znacząco utrudniającym przemieszczanie się. Zwykle chodzi o symbole:
- 04-O – choroby narządu wzroku,
- 05-R – upośledzenie narządu ruchu,
- 10-N – choroby neurologiczne.
- Stopień lekki – nie daje prawa do karty parkingowej.
W przypadku dzieci do 16. roku życia działa odrębny system orzekania. Kartę można uzyskać, jeśli w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka znajduje się zapis o znacznie ograniczonej możliwości poruszania się. Nie jest tu używany podział na stopnie (lekki/umiarkowany/znaczny), więc liczy się wyłącznie treść orzeczenia.
W praktyce często pojawia się rozczarowanie: jest poważna choroba, ale w orzeczeniu brakuje wzmianki o ograniczonej mobilności – wtedy zespół orzekający nie ma podstawy prawnej, aby przyznać kartę. Decyduje zapis w dokumentach, nie subiektywne odczucie.
Karta parkingowa przysługuje nie każdemu posiadaczowi orzeczenia, ale wyłącznie osobie z formalnie stwierdzoną, znacznie ograniczoną możliwością poruszania się.
Karta parkingowa dla placówek i instytucji
Odrębna grupa uprawnionych to placówki zajmujące się transportem osób z niepełnosprawnościami. Chodzi m.in. o domy pomocy społecznej, ośrodki rehabilitacyjne, organizacje pozarządowe prowadzące przewóz osób niepełnosprawnych.
Warunkiem jest, aby w statucie lub umowie wyraźnie wskazano działalność na rzecz osób z niepełnosprawnościami, a pojazd faktycznie służył do ich przewozu. Karta jest wtedy wydawana na konkretną jednostkę, a nie na kierowcę.
Warto pamiętać, że nadużycie – np. parkowanie na miejscu dla osób z niepełnosprawnościami w czasie, gdy nie są przewożone osoby uprawnione – może skończyć się mandatem i utratą karty także dla placówki.
Na co pozwala karta parkingowa w praktyce
Karta parkingowa daje określone uprawnienia w ruchu drogowym, ale nie jest „licencją na niestosowanie się do przepisów”. Najważniejsze przywileje dotyczą:
- możliwości parkowania na specjalnie wyznaczonych miejscach z symbolem osoby na wózku,
- częściowego odstępstwa od niektórych zakazów zatrzymywania się i postoju (zgodnie ze znakami i opisem w rozporządzeniach),
- często – realnego skrócenia drogi dojścia do urzędu, przychodni czy sklepu, co dla osób z ograniczoną mobilnością ma kluczowe znaczenie.
Karta jest imienna i nie jest powiązana z numerem rejestracyjnym pojazdu. Można z niej korzystać jadąc różnymi samochodami – własnym, rodziny, taksówką. Warunek jest jeden: osoba, dla której karta została wydana, musi faktycznie być w pojeździe (jako kierowca lub pasażer).
Samo posiadanie karty nie zwalnia z przestrzegania innych przepisów – np. zakazu parkowania w bramie czy na przejściu dla pieszych. Karta działa tylko tam, gdzie przewidują to odpowiednie znaki i regulacje.
Jak złożyć wniosek o kartę parkingową – krok po kroku
Procedura jest stosunkowo prosta, ale wymaga zadbania o kilka formalności. W większości powiatów można to załatwić osobiście lub przez pełnomocnika.
- Sprawdzenie orzeczenia – przed złożeniem wniosku trzeba upewnić się, że orzeczenie:
- jest aktualne (nie wygasło),
- zostało wydane po 1 lipca 2014 r. (stare orzeczenia sprzed tej daty co do zasady nie dają już podstaw do wydania nowej karty),
- zawiera adnotację o znacznie ograniczonej możliwości samodzielnego poruszania się.
- Wypełnienie wniosku – formularz jest dostępny:
- w powiatowej/miejskiej jednostce ds. orzekania o niepełnosprawności,
- na stronach internetowych urzędów (do wydrukowania).
Wypełnia się dane osobowe, numer orzeczenia, okres jego ważności oraz składa podpis (lub podpis opiekuna ustawowego).
- Dołączenie wymaganych dokumentów – najczęściej urząd wymaga:
- kserokopii orzeczenia o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy,
- aktualnej fotografii o wymiarach jak do dowodu osobistego (35×45 mm),
- dokumentu tożsamości do wglądu przy składaniu wniosku.
- Wniesienie opłat – opłata za wydanie karty parkingowej wynosi obecnie 21 zł plus 1 zł opłaty ewidencyjnej. Zwykle płaci się przelewem na konto starostwa lub w kasie, a dowód wpłaty dołącza do wniosku.
- Odbiór karty – po kilku do kilkunastu dniach karta jest gotowa do odbioru. Najczęściej trzeba stawić się osobiście lub przez upoważnionego pełnomocnika z dokumentem tożsamości.
Najczęstsze błędy we wnioskach
W praktyce najwięcej problemów wynika nie z „złej woli urzędu”, tylko z braków formalnych lub nieaktualnych dokumentów. Warto unikać kilku typowych potknięć:
Po pierwsze, bardzo często składany jest wniosek na podstawie starego orzeczenia, w którym nie ma wymaganej od 2014 r. formuły o znacznie ograniczonej możliwości poruszania się. W takiej sytuacji zespół orzekający może co najwyżej zaproponować wystąpienie o nowe orzeczenie, ale karty na starych zasadach już nie wyda.
Po drugie, zdarza się brak aktualnego zdjęcia albo fotografia niespełniająca wymogów (np. w okularach z ciemnymi szkłami bez wskazania medycznego). Urzędnik ma obowiązek odmówić wydania karty do czasu uzupełnienia prawidłowej fotografii.
Po trzecie, problemy powoduje nieczytelny lub niepełny wniosek. Niedokładne dane czy brak podpisu oznaczają konieczność poprawy i wydłużenie całej procedury.
Wreszcie, pojawia się też mylenie: część osób składa wniosek o kartę parkingową razem z wnioskiem o orzeczenie. W praktyce karta jest wydawana dopiero po uzyskaniu orzeczenia z odpowiednią adnotacją – nie wcześniej.
Okres ważności, przedłużenie i utrata karty
Karta parkingowa nie jest dokumentem bezterminowym. Jej ważność jest powiązana z ważnością orzeczenia, ale ustawodawca wprowadził dodatkowy limit:
- dla osób fizycznych – karta jest wydawana na okres nie dłuższy niż ważność orzeczenia, przy czym maksymalnie na 5 lat,
- dla placówek – zazwyczaj także do 5 lat, przy zachowaniu warunków działalności.
Jeśli orzeczenie zostaje wydłużone lub wydane nowe, nie ma automatycznego przedłużenia karty. Trzeba ponownie złożyć wniosek i wnieść opłaty – procedura wygląda praktycznie tak samo, jak przy pierwszym wydaniu.
W przypadku utraty lub zniszczenia karty należy zgłosić to do organu, który ją wydał, i wystąpić o duplikat. Posługiwanie się zniszczoną (nieczytelną) kartą może przy kontroli drogowej zostać potraktowane jak brak uprawnień.
Nadużycia, kontrole i kary
Temat kart parkingowych od lat budzi emocje ze względu na nadużycia. Z tego powodu zaostrzono zarówno przepisy, jak i wysokość mandatów. Obecnie (po zmianach z 2022 r.) sytuacja wygląda tak:
- parkowanie na miejscu dla osoby z niepełnosprawnością bez uprawnień grozi mandatem 800 zł i punktami karnymi,
- posługiwanie się cudzą kartą parkingową (np. osoby zmarłej lub nieobecnej w pojeździe) może skończyć się mandatem rzędu 1200 zł i zatrzymaniem karty,
- funkcjonariusze mają prawo zatrzymać kartę, jeśli podejrzewają jej nieuprawnione użycie, a następnie przekazać sprawę do organu, który kartę wydał.
W praktyce służby coraz częściej sprawdzają nie tylko samą kartę za szybą, ale też to, czy osoba uprawniona znajduje się w pojeździe. W razie wątpliwości można zostać poproszonym o dokument tożsamości osoby, której dane widnieją na karcie.
Warto też zwrócić uwagę na jedną rzecz: karta pozostaje własnością osoby, dla której została wydana. Członkowie rodziny nie mogą nią „swobodnie dysponować”, nawet jeśli na co dzień pomagają w transporcie. Każde użycie bez obecności osoby uprawnionej jest formalnie nadużyciem.
Karta parkingowa nie jest przywilejem „na samochód”, ale wsparciem dla konkretnej osoby. Samochód bez tej osoby w środku – nawet z kartą za szybą – nie ma prawa stać na miejscu dla osób z niepełnosprawnościami.
Podsumowując: karta parkingowa to realne ułatwienie dla osób z poważnymi trudnościami w poruszaniu się, ale działa w ścisłych ramach przepisów. Kluczowe są treść i aktualność orzeczenia, poprawnie złożony wniosek oraz świadome korzystanie z uprawnień, bez „pożyczania” karty i kombinowania. Dzięki temu dokument nie traci wiarygodności, a osoby, które faktycznie go potrzebują, mają większą szansę na spokojne, legalne korzystanie z miejsc parkingowych bliżej celu podróży.