Formularz PCC-3 to deklaracja w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych, którą należy złożyć w ciągu 14 dni od dnia dokonania czynności podlegającej opodatkowaniu. Dotyczy to najczęściej umów pożyczki, darowizny czy sprzedaży rzeczy ruchomych. Wypełnienie tego dokumentu wymaga precyzji, ale nie jest skomplikowane – wystarczy znać kilka podstawowych zasad i wiedzieć, które pola dotyczą konkretnej sytuacji. Błędy w deklaracji mogą prowadzić do konieczności składania korekt lub problemów z urzędem skarbowym.
Kiedy trzeba złożyć formularz PCC-3
Obowiązek złożenia deklaracji PCC-3 powstaje w ściśle określonych sytuacjach. Najczęściej dotyczy to umów pożyczki powyżej 1000 złotych od osoby spokrewnionej lub niespokrewnionej, gdy żadna ze stron nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie pożyczania pieniędzy. Formularz składa się również przy umowach darowizny, jeśli nie korzysta się ze zwolnienia podatkowego.
Kolejne sytuacje to sprzedaż rzeczy ruchomych (np. samochodu, motocykla) między osobami prywatnymi, gdy wartość przekracza 1000 złotych, oraz ustanowienie hipoteki czy umowy spółki cywilnej. Warto pamiętać, że termin 14 dni liczy się od daty podpisania umowy, nie od momentu przekazania pieniędzy czy przedmiotu.
W przypadku umowy pożyczki między rodzicami a dziećmi można skorzystać ze zwolnienia z podatku PCC, ale nadal trzeba złożyć formularz PCC-3 z odpowiednią adnotacją o zwolnieniu.
Nie składa się deklaracji, gdy czynność jest zwolniona z podatku i nie wymaga zgłoszenia, albo gdy jedna ze stron to przedsiębiorca działający w ramach prowadzonej działalności – wtedy obowiązek przechodzi na niego.
Gdzie zdobyć formularz i w jakiej formie go złożyć
Aktualny wzór formularza PCC-3 dostępny jest na stronie Ministerstwa Finansów oraz w systemie e-Deklaracje. Można go pobrać jako plik PDF do wydruku i ręcznego wypełnienia lub jako formularz interaktywny, który wypełnia się na komputerze przed wydrukowaniem.
Formularz składa się w urzędzie skarbowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania podatnika. Można to zrobić osobiście w siedzibie urzędu, wysłać pocztą tradycyjną (liczy się data stempla pocztowego) lub złożyć elektronicznie przez portal podatkowy po zalogowaniu się profilem zaufanym lub e-dowodem.
Wersja elektroniczna jest najwygodniejsza – system często podpowiada, które pola wypełnić, a potwierdzenie wpływa od razu na skrzynkę e-mail. Przy składaniu papierowego formularza warto zrobić kopię dla siebie z potwierdzeniem odbioru.
Wypełnianie części A – dane podatnika
Część A dotyczy podstawowych informacji o osobie składającej deklarację. W polu 4 wpisuje się NIP – jeśli się go nie posiada (co jest normalne dla osób nieprowadzących działalności), pole pozostaje puste. W polach 5-7 podaje się pełne imię, nazwisko oraz datę urodzenia w formacie dzień-miesiąc-rok.
Pola 8-15 to dane adresowe. Kraj wpisuje się tylko wtedy, gdy adres znajduje się poza Polską – w przypadku polskiego adresu pole pozostaje puste. Należy wpisać województwo, powiat, gminę, ulicę, numer domu i mieszkania oraz kod pocztowy z miejscowością. Wszystkie dane muszą być zgodne z dowodem osobistym lub innym dokumentem tożsamości.
Jeśli umowę zawiera więcej niż jedna osoba po jednej stronie (np. małżonkowie wspólnie biorący pożyczkę), każda z nich składa osobną deklarację PCC-3.
Wypełnianie części B – przedmiot opodatkowania
Określenie rodzaju czynności
W pozycji 16 zaznacza się odpowiednią kratkę określającą rodzaj czynności. Cyfra 1 dotyczy umowy sprzedaży, 2 to umowa zamiany, 3 oznacza umowę pożyczki lub depozytu nieprawidłowego, a 4 to umowa darowizny. Kolejne numery dotyczą bardziej specyficznych sytuacji jak ustanowienie hipoteki (5) czy umowa spółki (6-7).
Najczęściej zaznacza się pole 3 dla pożyczek między osobami prywatnymi. Jeśli zawiera się umowę pożyczki na zakup mieszkania od rodziców, to właśnie ta opcja będzie właściwa. Przy sprzedaży samochodu między znajomymi zaznacza się pole 1.
W pozycji 17 opisuje się przedmiot czynności. Przy pożyczce wpisuje się: „umowa pożyczki zawarta w dniu [data] na kwotę [suma] złotych”. Przy sprzedaży samochodu: „umowa sprzedaży samochodu osobowego [marka, model, rok produkcji, numer rejestracyjny]”.
Miejsce położenia rzeczy lub wykonywania praw majątkowych
Pozycja 18 dotyczy sytuacji, gdy przedmiotem umowy są nieruchomości lub prawa majątkowe związane z konkretnym miejscem. Przy zwykłej pożyczce pieniędzy lub sprzedaży samochodu pole to pozostaje puste. Wypełnia się je natomiast przy umowach dotyczących nieruchomości – wpisuje się wtedy adres lokalizacji.
W pozycji 19 zaznacza się, czy składający jest nabywcą (cyfra 1) czy zbywcą (cyfra 2). Przy umowie pożyczki zaznacza się nabywca, ponieważ to pożyczkobiorca otrzymuje środki. Przy darowiźnie obdarowany również jest nabywcą. W przypadku sprzedaży – kupujący to nabywca, sprzedający to zbywca.
Obliczanie podstawy opodatkowania
Pozycja 20 to miejsce na wpisanie podstawy opodatkowania, czyli wartości będącej podstawą do wyliczenia podatku. Przy umowie pożyczki jest to pełna kwota pożyczki. Jeśli pożyczka wynosi 50 000 złotych, to właśnie tę sumę wpisuje się w pozycji 20.
Przy sprzedaży rzeczy ruchomych podstawą jest wartość rynkowa rzeczy, czyli cena określona w umowie. Jeśli sprzedaje się samochód za 25 000 złotych, ta kwota trafia do pozycji 20.
W pozycji 21 wpisuje się stawkę podatku. Dla umów pożyczki między osobami fizycznymi wynosi ona 0,5%. Dla umowy sprzedaży rzeczy ruchomych również 0,5%. Dla umowy spółki cywilnej stawka to 0,5%, a dla darowizny – jeśli nie ma zwolnienia – również 0,5%.
Pozycja 22 to miejsce na obliczony podatek. Mnożymy kwotę z pozycji 20 przez stawkę z pozycji 21. Przykład: przy pożyczce 50 000 złotych podatek wyniesie 250 złotych (50 000 × 0,5% = 250). Kwotę tę wpisuje się w pozycji 22 i zaokrągla do pełnych złotych.
Wypełnianie części C – zwolnienia i ulgi podatkowe
Ta część formularza dotyczy sytuacji, gdy przysługuje zwolnienie z podatku. Najczęstsze zwolnienie to pożyczka od najbliższej rodziny – rodziców, rodzeństwa, dziadków, dzieci – pod warunkiem zgłoszenia jej do urzędu skarbowego w terminie 14 dni i udokumentowania przelewem na rachunek bankowy.
W pozycji 23 wpisuje się podstawę prawną zwolnienia. Dla pożyczek rodzinnych będzie to: „art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych”. W pozycji 24 podaje się kwotę zwolnioną z podatku – przy pełnym zwolnieniu będzie to cała kwota pożyczki.
Jeśli korzysta się ze zwolnienia, w pozycji 22 (podatek należny) wpisuje się 0 złotych, ale formularz i tak trzeba złożyć. To częsty błąd – osoby myślą, że zwolnienie z podatku oznacza brak obowiązku składania deklaracji. Obowiązek pozostaje, zmienia się tylko kwota do zapłaty.
Zwolnienie dla pożyczek rodzinnych działa tylko wtedy, gdy przelew zostanie wykonany w ciągu 14 dni od zawarcia umowy i z tytułu przelewu jasno wynika, że dotyczy pożyczki.
Wypełnianie części D – załączniki
W pozycji 25 wymienia się dokumenty dołączone do deklaracji. Najczęściej będzie to kopia umowy – pożyczki, darowizny lub sprzedaży. Wpisuje się: „kopia umowy pożyczki z dnia [data]” lub odpowiednio dla innej czynności.
Jeśli korzysta się ze zwolnienia podatkowego, warto dołączyć potwierdzenie przelewu bankowego. Nie jest to wymóg formalny przy składaniu deklaracji, ale może przyspieszyć ewentualną kontrolę lub zapytania ze strony urzędu.
W pozycji 26 wpisuje się liczbę dołączonych załączników – zazwyczaj będzie to „1” (sama umowa) lub „2” (umowa plus potwierdzenie przelewu).
Podpisanie i złożenie formularza
Na końcu formularza znajduje się miejsce na datę i podpis. Data powinna odpowiadać dniu faktycznego złożenia deklaracji lub wysłania jej pocztą. Podpis musi być zgodny z dowodem osobistym.
Jeśli składa się formularz elektronicznie, podpisuje się go profilem zaufanym lub kwalifikowanym podpisem elektronicznym. System automatycznie generuje potwierdzenie odbioru, które warto zapisać.
Po złożeniu deklaracji, jeśli wynika z niej podatek do zapłaty, należy go wpłacić na rachunek bankowy właściwego urzędu skarbowego w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego (czyli od daty zawarcia umowy). Numer rachunku znajdziesz na stronie swojego urzędu skarbowego lub w potwierdzeniu złożenia deklaracji elektronicznej.
W tytule przelewu wpisuje się: „PCC-3, [rodzaj czynności], [data umowy]”, np. „PCC-3, umowa pożyczki, 15.01.2024”. Dzięki temu urząd od razu przypisze wpłatę do właściwej deklaracji.