Wypełniając deklarację na podatek od nieruchomości, można natknąć się na kategorię „grunty pozostałe”, która często budzi wątpliwości. Brzmi mgliście, a przecież od właściwego zakwalifikowania gruntu zależy wysokość zobowiązania podatkowego. Grunty pozostałe to wszystkie grunty, które nie zostały zakwalifikowane do żadnej innej kategorii podatkowej – nie są związane z działalnością gospodarczą, nie służą rolnictwu ani leśnictwu. W praktyce chodzi głównie o działki rekreacyjne, tereny pod garażami czy niewykorzystane parcele budowlane.
Definicja gruntów pozostałych według ustawy
Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych dzieli grunty na kilka kategorii: związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, przeznaczone na cele mieszkaniowe, wykorzystywane rolniczo lub leśnie oraz właśnie grunty pozostałe. Ta ostatnia kategoria ma charakter uzupełniający – trafiają do niej wszystkie grunty, których nie można przypisać do pozostałych grup.
Przepisy nie definiują wprost, czym są grunty pozostałe. Zamiast tego wskazują, czym nie są. To podejście od przeciwnego sprawia, że w praktyce kategoria ta obejmuje bardzo różnorodne nieruchomości. Wspólny mianownik? Brak wykorzystania do działalności gospodarczej, celów mieszkaniowych czy produkcji rolnej.
Stawkę podatku dla gruntów pozostałych ustala rada gminy w drodze uchwały. Maksymalna stawka w 2024 roku wynosi 1,03 zł za metr kwadratowy.
Najczęstsze przykłady gruntów pozostałych
Działka rekreacyjna z altaną to klasyczny przykład gruntu pozostałego. Jeśli nie prowadzi się na niej działalności gospodarczej i nie stanowi ona terenu związanego z budynkiem mieszkalnym, automatycznie trafia do tej kategorii. Podobnie rzecz się ma z działkami pod garażami wolnostojącymi, które nie są związane z budynkiem mieszkalnym ani nie służą celom gospodarczym.
Niezabudowane działki budowlane również często klasyfikuje się jako grunty pozostałe. Nawet jeśli plan zagospodarowania przewiduje zabudowę mieszkaniową, a grunt nie jest jeszcze wykorzystany – pozostaje gruntem pozostałym do momentu rozpoczęcia budowy lub faktycznego wykorzystania.
Tereny zielone w osiedlach mieszkaniowych, które nie stanowią części działki przypisanej do konkretnego budynku, także mogą być opodatkowane jako grunty pozostałe. Dotyczy to placów zabaw, trawników czy alejek spacerowych będących własnością wspólnoty lub spółdzielni.
- Działki ROD (rodzinne ogrody działkowe)
- Tereny pod parkingami nieutwardzonymi
- Grunty pod stawami hodowlanymi (jeśli nie są związane z działalnością gospodarczą)
- Nieużytki i grunty zdewastowane
- Działki pod cmentarzami prywatnymi
Kiedy grunt przestaje być gruntem pozostałym
Zmiana klasyfikacji następuje w momencie, gdy grunt zaczyna służyć innemu celowi. Rozpoczęcie budowy domu mieszkalnego oznacza, że część działki związana z budynkiem przechodzi do kategorii gruntów związanych z budynkami mieszkalnymi. Uruchomienie działalności gospodarczej na dotychczas niewykorzystanej działce powoduje jej przekwalifikowanie.
Istotny jest moment faktycznej zmiany, a nie samo uzyskanie pozwolenia czy wpis do ewidencji działalności. Grunt pozostaje gruntem pozostałym do momentu rzeczywistego rozpoczęcia jego wykorzystania w nowy sposób. Zgłoszenie budowy nie zmienia jeszcze klasyfikacji – dopiero faktyczne rozpoczęcie prac budowlanych.
Sytuacje graniczne wymagające analizy
Działka częściowo zabudowana budzi najwięcej wątpliwości. Jeśli na dużej parceli stoi mały budynek gospodarczy, a reszta terenu pozostaje nieużytkowana, pojawia się pytanie o klasyfikację. Przepisy nakazują wtedy proporcjonalny podział – część związana funkcjonalnie z budynkiem opodatkowuje się według jednej stawki, reszta jako grunt pozostały.
Podobnie sprawa wygląda z działkami rolnymi, na których zaprzestano upraw. Teoretycznie grunt rolny korzysta ze zwolnienia z podatku od nieruchomości, jeśli podlega opodatkowaniu podatkiem rolnym. Gdy jednak zaprzestanie się faktycznej produkcji rolnej, a działka nie zostanie wykorzystana w inny sposób, może zostać zakwalifikowana jako grunt pozostały.
Różnice w opodatkowaniu między kategoriami gruntów
Stawki podatku różnią się znacząco w zależności od kategorii. Grunty związane z działalnością gospodarczą mają najwyższą maksymalną stawkę – 1,29 zł za m². Grunty pod budynkami mieszkalnymi to 0,63 zł za m². Grunty pozostałe plasują się pośrodku z maksymalną stawką 1,03 zł za m².
Gminy mają swobodę w ustalaniu stawek poniżej maksimum określonego ustawą. W praktyce oznacza to, że w jednej gminie grunt pozostały może kosztować 0,40 zł za m², a w sąsiedniej 0,90 zł. Warto sprawdzić uchwałę podatkową swojej gminy przed zakupem działki.
Grunty wykorzystywane rolniczo lub leśnie podlegają odrębnemu opodatkowaniu – podatkiem rolnym lub leśnym – i są zwolnione z podatku od nieruchomości.
Obowiązki właściciela gruntu pozostałego
Właściciel lub posiadacz gruntu ma obowiązek złożenia deklaracji na podatek od nieruchomości w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. W przypadku zakupu działki będzie to 14 dni od dnia nabycia. Deklarację składa się na formularzu DN-1 dla osób fizycznych lub IN-1 dla podmiotów prawnych.
W deklaracji należy prawidłowo zakwalifikować grunt do odpowiedniej kategorii. Błędne zakwalifikowanie może prowadzić do zaniżenia lub zawyżenia podatku. Zaniżenie skutkuje dodatkowym zobowiązaniem wraz z odsetkami, zawyżenie – przepłaconym podatkiem, który trzeba dopiero odzyskać przez złożenie wniosku o zwrot.
Co wpisać w deklaracji
W formularzu DN-1 grunty pozostałe wykazuje się w części C.3. Należy podać powierzchnię gruntu w metrach kwadratowych oraz stawkę obowiązującą w danej gminie. Jeśli działka ma różne części – np. część związana z budynkiem, część pozostała – każdą wykazuje się osobno w odpowiedniej rubryce.
Powierzchnię gruntu odczytuje się z księgi wieczystej lub aktu notarialnego. Jeśli dane w dokumentach różnią się od rzeczywistego stanu, obowiązuje powierzchnia faktyczna. W razie wątpliwości warto zlecić pomiar geodezyjny.
Typowe błędy w klasyfikacji gruntów
Najczęstszy błąd to zakwalifikowanie całej działki zabudowanej jako grunt związany z budynkiem. Przepisy mówią jasno: opodatkowaniu podlega grunt związany z budynkiem, a nie cała działka. Jeśli dom zajmuje 150 m², a działka ma 1000 m², tylko część funkcjonalnie związana z budynkiem (zazwyczaj do 500 m² w przypadku budynków mieszkalnych) korzysta z niższej stawki.
Drugi popularny błąd dotyczy działek z wpisem do rejestru zabytków. Sam wpis nie zmienia klasyfikacji podatkowej gruntu. Jeśli zabytkowy park nie jest wykorzystywany gospodarczo ani w inny szczególny sposób, pozostaje gruntem pozostałym bez względu na status zabytku.
- Mylenie kategorii gruntu z jego przeznaczeniem w planie zagospodarowania
- Nieaktualizowanie deklaracji po zmianie sposobu użytkowania
- Pomijanie obowiązku zgłoszenia niewielkich działek
- Zakładanie automatycznego zwolnienia dla gruntów nieużytkowanych
Zwolnienia i ulgi dla gruntów pozostałych
Grunty pozostałe rzadko korzystają ze zwolnień podatkowych. Ustawa przewiduje zwolnienia głównie dla gruntów wykorzystywanych na cele publiczne, sportowe czy kulturalne – ale muszą być własnością określonych podmiotów i służyć konkretnym celom.
Niektóre gminy wprowadzają własne zwolnienia lub ulgi w drodze uchwały. Może to dotyczyć np. gruntów pod rodzinnymi ogrodami działkowymi czy terenów zielonych w osiedlach. Sprawdzenie lokalnych przepisów może przynieść realne oszczędności.
Warto też pamiętać, że grunty o powierzchni poniżej pewnego progu mogą być zwolnione z obowiązku składania deklaracji w niektórych gminach. Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia z podatku – to gmina decyduje o takich regulacjach.